Top 5 điểm mới trong dự thảo Luật BHXH

Luật Bảo hiểm xã hội (BHXH) là chính sách an sinh có ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người lao động trong suốt quá trình làm việc cũng như khi hết tuổi lao động. Vì vậy, những nội dung được đề xuất trong quá trình sửa đổi Luật BHXH luôn nhận được sự quan tâm lớn từ người dân, doanh nghiệp và các đơn vị sử dụng lao động.

Trong quá trình xây dựng dự thảo Luật BHXH sửa đổi, nhiều chính sách quan trọng đã được đưa ra thảo luận, tập trung vào việc mở rộng đối tượng tham gia, điều chỉnh điều kiện hưởng lương hưu, thay đổi quy định nhận BHXH một lần và bổ sung các chế độ hỗ trợ người dân.

Ngày 29/06/2024, Quốc hội chính thức thông qua Luật Bảo hiểm xã hội số 41/2024/QH15, thay thế Luật BHXH năm 2014. Luật mới có hiệu lực thi hành từ ngày 01/07/2025, đánh dấu nhiều thay đổi đáng chú ý trong chính sách bảo hiểm xã hội.

Vậy top 5 điểm mới trong dự thảo Luật BHXH được quan tâm nhất là gì? Những nội dung này được quy định chính thức như thế nào trong Luật BHXH năm 2024? Hãy cùng tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.

1. Giảm thời gian đóng BHXH tối thiểu để hưởng lương hưu từ 20 năm xuống 15 năm

Một trong những thay đổi nổi bật nhất của Luật BHXH sửa đổi là điều chỉnh thời gian đóng bảo hiểm xã hội tối thiểu để được hưởng lương hưu hằng tháng. Theo đó, thời gian đóng BHXH được giảm từ 20 năm xuống còn 15 năm.

Điều kiện hưởng lương hưu thay đổi như thế nào?

Trước đây, theo Luật BHXH năm 2014, người lao động thông thường phải có ít nhất 20 năm đóng BHXH và đáp ứng điều kiện về tuổi nghỉ hưu mới đủ điều kiện nhận lương hưu hằng tháng.

Tuy nhiên, Luật BHXH năm 2024 đã có sự điều chỉnh theo hướng tạo điều kiện thuận lợi hơn cho người tham gia. Cụ thể, theo Điều 64 và Điều 98, người lao động khi đủ tuổi nghỉ hưu và có thời gian đóng BHXH từ đủ 15 năm trở lên có thể được hưởng lương hưu nếu đáp ứng các điều kiện tương ứng.

Những đối tượng nào được hưởng lợi từ quy định này?

Việc giảm thời gian đóng BHXH tối thiểu giúp mở rộng cơ hội hưởng lương hưu cho nhiều nhóm người lao động, đặc biệt là:

Người bắt đầu tham gia BHXH khi đã ở độ tuổi tương đối cao.

Người có quá trình làm việc không ổn định, thời gian đóng BHXH bị gián đoạn.

Người đã nghỉ việc nhưng chưa tích lũy đủ 20 năm đóng BHXH.

Người lao động tự do tham gia BHXH tự nguyện.

Quy định mới mang đến thêm cơ hội để người lao động tiếp tục duy trì thời gian đóng bảo hiểm và hưởng lương hưu khi về già, thay vì phải lựa chọn nhận BHXH một lần do không đáp ứng đủ điều kiện về thời gian đóng như trước đây.

Tuy nhiên, cần hiểu rằng việc giảm thời gian đóng xuống 15 năm không có nghĩa người lao động được nghỉ hưu ngay khi đạt đủ số năm này. Điều kiện về tuổi nghỉ hưu vẫn phải được bảo đảm theo quy định pháp luật.

2. Điều chỉnh điều kiện hưởng BHXH một lần

Quy định về hưởng bảo hiểm xã hội một lần là một trong những vấn đề nhận được nhiều ý kiến trong quá trình xây dựng Luật BHXH sửa đổi. Nguyên nhân là bởi chính sách này tác động trực tiếp đến quyền lợi tài chính trước mắt và khả năng bảo đảm an sinh lâu dài của hàng triệu người lao động.

Dự thảo Luật BHXH đưa ra những phương án nào?

Trong quá trình xây dựng dự thảo, cơ quan soạn thảo đã đề xuất hai phương án nhằm điều chỉnh điều kiện giải quyết BHXH một lần.

Phương án 1: Người lao động đã tham gia BHXH trước thời điểm luật mới có hiệu lực vẫn được xem xét giải quyết BHXH một lần theo quy định chuyển tiếp nếu nghỉ việc đủ 12 tháng, không tiếp tục tham gia BHXH và chưa đóng đủ 20 năm.

Phương án 2: Hạn chế việc giải quyết BHXH một lần đối với cả người đã tham gia và người bắt đầu tham gia BHXH, ngoại trừ một số trường hợp đặc biệt theo quy định.

Do liên quan trực tiếp đến quyền lợi của người lao động, nội dung này đã được Quốc hội xem xét, thảo luận và chỉnh lý trước khi thông qua luật chính thức.

Quy định về rút BHXH một lần theo Luật BHXH năm 2024

Sau quá trình tiếp thu ý kiến, Luật BHXH năm 2024 lựa chọn phương án chuyển tiếp nhằm bảo đảm quyền lợi cho những người đã tham gia bảo hiểm xã hội trước ngày 01/07/2025.

Cụ thể, quy định được phân chia thành hai nhóm:

Đối với người tham gia BHXH trước ngày 01/07/2025:

Người lao động vẫn có thể đề nghị nhận BHXH một lần nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện: sau 12 tháng không thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc, không tham gia BHXH tự nguyện, có thời gian đóng BHXH chưa đủ 20 năm.

Đối với người bắt đầu tham gia BHXH từ ngày 01/07/2025 trở đi:

Người lao động không còn được áp dụng trường hợp rút BHXH một lần chỉ vì nghỉ việc đủ 12 tháng và chưa đóng đủ 20 năm như nhóm tham gia trước thời điểm luật có hiệu lực.

Dù vậy, người lao động vẫn được giải quyết BHXH một lần trong một số trường hợp đặc biệt theo luật định, chẳng hạn như đã đủ tuổi nghỉ hưu nhưng chưa đủ 15 năm đóng BHXH, ra nước ngoài để định cư, mắc bệnh thuộc danh mục quy định hoặc bị suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên trong trường hợp luật cho phép.

Người lao động cần lưu ý điều gì?

Việc thay đổi điều kiện hưởng BHXH một lần hướng đến mục tiêu khuyến khích người lao động tiếp tục tham gia hoặc bảo lưu thời gian đóng BHXH để được hưởng lương hưu khi hết tuổi lao động.

Do đó, trước khi quyết định nhận BHXH một lần, người lao động nên cân nhắc kỹ những quyền lợi lâu dài có thể bị ảnh hưởng, đặc biệt là cơ hội nhận lương hưu và các chính sách an sinh đi kèm.

3. Bổ sung trợ cấp hưu trí xã hội, giảm độ tuổi hưởng xuống còn 75 tuổi

Bên cạnh những thay đổi liên quan đến người đang tham gia BHXH, Luật BHXH năm 2024 còn bổ sung chính sách trợ cấp hưu trí xã hội. Đây là một bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện hệ thống an sinh xã hội đa tầng, hướng đến hỗ trợ tốt hơn cho người cao tuổi không có nguồn thu nhập ổn định.

Điều kiện được nhận trợ cấp hưu trí xã hội

Theo Điều 21 Luật BHXH năm 2024, công dân Việt Nam có thể được hưởng trợ cấp hưu trí xã hội khi đáp ứng các điều kiện cơ bản sau:

Từ đủ 75 tuổi trở lên.

Không được hưởng lương hưu hoặc trợ cấp BHXH hằng tháng, trừ trường hợp khác theo quy định của Chính phủ.

Có văn bản đề nghị hưởng trợ cấp hưu trí xã hội.

Ngoài ra, chính sách cũng mở rộng phạm vi hỗ trợ đối với công dân từ đủ 70 tuổi đến dưới 75 tuổi thuộc hộ nghèo hoặc hộ cận nghèo nếu đáp ứng các điều kiện theo quy định.

Mức trợ cấp hưu trí xã hội là bao nhiêu?

Theo chính sách ban đầu khi Luật BHXH năm 2024 được triển khai, mức trợ cấp hưu trí xã hội được quy định là 500.000 đồng/người/tháng.

Bên cạnh khoản trợ cấp bằng tiền, người được hưởng chính sách còn được ngân sách nhà nước đóng bảo hiểm y tế theo quy định.

Ý nghĩa của chính sách đối với người cao tuổi

Trước khi có chính sách này, không ít người cao tuổi không có lương hưu hoặc trợ cấp BHXH hằng tháng phải dựa vào sự hỗ trợ của gia đình và các nguồn trợ giúp xã hội khác.

Việc bổ sung trợ cấp hưu trí xã hội giúp tăng số lượng người cao tuổi được tiếp cận chính sách hỗ trợ từ Nhà nước, qua đó góp phần giảm bớt áp lực tài chính và bảo đảm cuộc sống khi không còn khả năng lao động.

Đồng thời, đây cũng là giải pháp quan trọng nhằm hoàn thiện hệ thống an sinh xã hội, hướng tới mục tiêu mọi người dân đều được bảo đảm một mức hỗ trợ nhất định khi bước vào tuổi già.

4. Mở rộng đối tượng tham gia BHXH bắt buộc

Mở rộng diện bao phủ bảo hiểm xã hội là một trong những mục tiêu trọng tâm của Luật BHXH sửa đổi. Theo đó, luật mới đã bổ sung thêm nhiều nhóm đối tượng thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc, giúp tăng khả năng tiếp cận chính sách bảo hiểm cho người lao động.

Những nhóm đối tượng nào được bổ sung?

Theo Luật BHXH năm 2024, một số nhóm đối tượng đáng chú ý được bổ sung vào diện tham gia BHXH bắt buộc gồm:

Chủ hộ kinh doanh của hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh.

Người quản lý doanh nghiệp và người quản lý, điều hành hợp tác xã không hưởng tiền lương.

Người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã, thôn và tổ dân phố.

Người làm việc không trọn thời gian nhưng có mức tiền lương đạt ngưỡng làm căn cứ đóng BHXH theo quy định.

Việc mở rộng nhóm tham gia giúp nhiều người lao động trước đây chưa thuộc diện bắt buộc có thêm cơ hội được bảo vệ thông qua hệ thống bảo hiểm xã hội chính thức.

Quyền lợi khi tham gia BHXH bắt buộc

Khi thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc, người lao động được tiếp cận các chế độ bảo hiểm tương ứng với từng nhóm đối tượng, bao gồm:

Chế độ ốm đau, chế độ thai sản, chế độ hưu trí, chế độ tử tuất.

Ngoài các chế độ trên, quyền lợi về tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp được thực hiện theo quy định của pháp luật chuyên ngành có liên quan.

Đối với doanh nghiệp và hộ kinh doanh, việc mở rộng đối tượng tham gia BHXH bắt buộc cũng đồng nghĩa với yêu cầu rà soát lại nhân sự, xác định chính xác người thuộc diện tham gia và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ đóng bảo hiểm theo quy định.

5. Bổ sung chế độ thai sản cho người tham gia BHXH tự nguyện

Một điểm mới đáng chú ý khác của Luật BHXH năm 2024 là bổ sung chế độ thai sản dành cho người tham gia BHXH tự nguyện.

Trước đây, người tham gia BHXH tự nguyện chủ yếu được hưởng hai chế độ là hưu trí và tử tuất. Việc chưa có chính sách hỗ trợ thai sản khiến nhóm lao động tự do, đặc biệt là lao động nữ, chưa có nhiều quyền lợi khi tham gia hình thức bảo hiểm này.

Điều kiện hưởng trợ cấp thai sản khi tham gia BHXH tự nguyện

Theo Điều 94 Luật BHXH năm 2024, người tham gia BHXH tự nguyện được hưởng trợ cấp thai sản nếu có thời gian đóng BHXH từ đủ 6 tháng trở lên trong vòng 12 tháng trước khi sinh con.

Các đối tượng được áp dụng chính sách gồm: Lao động nữ sinh con, lao động nam có vợ sinh con.

Một số trường hợp đặc biệt như mẹ mất sau khi sinh con được quy định cụ thể để bảo đảm quyền lợi cho người trực tiếp chăm sóc và nuôi dưỡng trẻ.

Mức trợ cấp thai sản được nhận

Theo quy định, mức trợ cấp thai sản là 2.000.000 đồng cho mỗi con được sinh ra.

Điểm đáng chú ý là khoản tiền hỗ trợ này do ngân sách nhà nước bảo đảm. Người tham gia BHXH tự nguyện không phải đóng thêm một khoản phí riêng để được hưởng chế độ thai sản.

Tác động của chính sách mới đến người tham gia BHXH tự nguyện

Việc bổ sung chế độ thai sản giúp BHXH tự nguyện có thêm quyền lợi thiết thực, đặc biệt đối với lao động nữ làm công việc tự do, người kinh doanh cá thể và những người không có hợp đồng lao động.

Chính sách này không chỉ hỗ trợ người tham gia trong giai đoạn sinh con mà còn góp phần nâng cao sức hấp dẫn của BHXH tự nguyện, khuyến khích người dân tham gia lâu dài và mở rộng phạm vi bảo vệ của hệ thống an sinh xã hội.

Một số lưu ý khi áp dụng Luật BHXH năm 2024

Luật BHXH số 41/2024/QH15 chính thức có hiệu lực từ ngày 01/07/2025. Vì vậy, người lao động và doanh nghiệp cần chủ động tìm hiểu, cập nhật những quy định mới để bảo đảm quyền lợi cũng như thực hiện đúng trách nhiệm của mình.

Một số nội dung cần đặc biệt lưu ý gồm:

Xác định thời điểm tham gia BHXH: Cần phân biệt người bắt đầu tham gia trước và từ ngày 01/07/2025 để xác định điều kiện hưởng BHXH một lần.

Kiểm tra quá trình đóng BHXH: Theo dõi tổng thời gian tham gia để xác định khả năng đáp ứng điều kiện hưởng lương hưu.

Tìm hiểu trợ cấp hưu trí xã hội: Chủ động nắm bắt điều kiện hưởng nếu bản thân hoặc người thân thuộc nhóm tuổi được hỗ trợ.

Tham gia BHXH tự nguyện: Người không thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc có thể tìm hiểu hình thức tự nguyện để tích lũy thời gian hưởng lương hưu và tiếp cận các quyền lợi theo quy định.

Doanh nghiệp rà soát nhân sự: Kiểm tra các nhóm lao động thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc để thực hiện đúng nghĩa vụ, hạn chế nguy cơ phát sinh vi phạm.

Có thể thấy, top 5 điểm mới trong dự thảo Luật BHXH tập trung vào việc mở rộng quyền lợi và tăng cường bảo đảm an sinh cho người dân trong nhiều giai đoạn của cuộc sống.

Năm thay đổi đáng chú ý nhất bao gồm: giảm thời gian đóng BHXH tối thiểu để hưởng lương hưu từ 20 năm xuống 15 năm; điều chỉnh điều kiện hưởng BHXH một lần; bổ sung trợ cấp hưu trí xã hội với độ tuổi hưởng từ đủ 75 tuổi; mở rộng

đối tượng tham gia BHXH bắt buộc và bổ sung chế độ thai sản cho người tham gia BHXH tự nguyện.

Những nội dung này đã được thể chế hóa trong Luật BHXH số 41/2024/QH15, có hiệu lực từ ngày 01/07/2025. Các quy định mới góp phần hoàn thiện hệ thống an sinh xã hội, đồng thời tạo thêm cơ hội để người lao động được bảo vệ quyền lợi trong quá trình làm việc và khi về già.